Αυτο-επαληθευόμενη προφητεία

Ένα ανέκδοτο που μου είπε τις προάλλες ένας φίλος μου θύμισε την αυτο-επαληθευόμενη προφητεία στους οργανισμούς και τους πέριξ της (όποιας) εξουσίας χώρους. Το ανέκδοτο λοιπόν πάει ως εξής:
Σ’ ένα ινδιάνικο χωριό μαζεύτηκαν τον Μάϊο οι άντρες και ρώτησαν τον μάγο ‘‘τι χειμώνα θα κάνει φέτος, ήπιο ή βαρύ;’’. Ο γέρο-μάγος έριξε τα κόκκαλα, δεν του βγήκε όμως καθαρά η πρόβλεψη, γι αυτό και προτίμησε να πάει στα σίγουρα, οπότε τους είπε: ‘‘βαρύ’’. Ξεχύθηκαν λοιπόν οι ινδιάνοι στο βουνό τους κι άρχισαν να κόβουν δένδρα και να τα κάνουν ξυλεία.
Έφθασε το καλοκαίρι και ξαναπήγαν οι ινδιάνοι στον μάγο, έκαναν την ίδια ερώτηση, πήραν την ίδια απάντηση και έτρεξαν πάλι στο βουνό και συνέχισαν να κόβουν δένδρα και να τα κάνουν ξύλα. Μπήκε το φθινόπωρο και καθώς δεν έλεγε να κρυώσει ο καιρός, ξαναρώτησαν τον μάγο τι καιρό θα κάνει τον χειμώνα. Αυτός δεν μπορούσε πια να κάνει πίσω κι έτσι επέμεινε στην αρχική του πρόβλεψη.
Για καλό και για κακό όμως σκέφθηκε να πάει και να ρωτήσει στη πόλη των λευκών κάτω στον κάμπο, όπου εκεί είχαν και προηγμένα συστήματα μετεωρολογικών προβλέψεων. Φτάνοντας εκεί, ρώτησε τον υπάλληλο της τοπικής ΕΜΥ και κείνος με μεγάλη σιγουριά του είπε: ‘‘φέτος θα έχουμε αναμφίβολα βαρύ χειμώνα’’. Ανακου- φισμένος ο μάγος κίνησε να φύγει, κάτι όμως τον έκανε να ρωτήσει τον λευκό υπάλληλο πώς το ξέρει. Κι εκείνος, παίρνοντας το πιο φυσικό ύφος στον κόσμο του είπε: ‘‘μα δεν βλέπεις τους ινδιάνους, που έχουν κατεβάσει όλο το βουνό εκεί πάνω; Κόβουν ασταμάτητα ξύλα από την άνοιξη, κάτι πρέπει να ξέρουν αυτοί’’ !

Μαγικά φίλτρα και προσδοκίες από ειδικούς

Ίσως έχει τύχει να δείτε σε εκπομπές tele-marketing (που μεταδίδονται τις μικρές ώρες) κάποιες διαφημίσεις για μαγικά φυλακτά, που διώχνουν όλη την αρνητική ενέργεια (και την στέλνουν πού;) και μαζεύουν όλη την θετική (από ποιους άραγε;).
Κάποιοι από μας βιαζόμαστε να χαρακτηρίσουμε αφελείς εκείνους (μόνο) που τα πιστεύουν. Όμως, δεν είναι αλήθεια ότι όλοι σχεδόν οι άνθρωποι επιδιώκουν να αποφύγουν τη καταστροφή και να εξασφαλίσουν την ευημερία; Απλώς διαφέρουν οι μέθοδοι που χρησιμοποιούν.

Για παράδειγμα, πολλοί-ές από το ακροατήριο σε σεμινάρια διοίκησης και επικοινωνίας έρχονται με την ελπίδα ότι θα μάθουν μαγικά εργαλεία και τεχνικές, που θα τους επιτρέψουν να χειριστούν αποτελεσματικά τα καθημερινά προβλήματα με τους "άλλους" και να εξασφαλίσουν την πολυπόθητη αίσθηση τάξης και ασφάλειας στην εργασία τους αλλά και στη προσωπική τους ζωή. Το ίδιο συμβαίνει και με πολλούς διαχειριστές της εξουσίας (υπουργούς, δημάρχους, διοικητές κλπ), αλλά και τους πέριξ αυτών συμβούλους, που κάτω από το βάρος των σύνθετων και πιεστικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν, μας ζητούν να "προτείνουμε λύση σαν ειδικοί" γιατί "αλλιώς τι τους τρώμε τον χρόνο;".
Υπάρχουν τρεις κρίσιμες αντιφάσεις στο κυρίαρχο και επαναλαμβανόμενο αυτό το μοτίβο. Πρώτον, οι ίδιοι δεν θα υιοθετήσουν κανένα μοντέλο και δεν θα εφαρμόσουν καμμία λύση, εάν δεν ταιριάζουν στο δικό τους σύστημα αντιλήψεων, προσωπικό ή ομαδικό. Δεύτερον, δεδομένης της αλληλο- συσχέτισης μεθόδου και αποτελέσματος (διατηρώντας την ίδια οπτική και διατυπώνοντας τις ίδιες ερωτήσεις - απαιτήσεις, καταλήγουμε στα ίδια συμπεράσματα - αποτελέσματα), ίσως το καλύτερο που μπορούν να κάνουν είναι να δώσουν χώρο σε κάτι καινούργιο και διαφορετικό. Τρίτον, η επανάληψη του μοτίβου λειτουργεί σαν αυτο-επιβεβαιωνόμενη προφητεία, δημιουργεί μια συλλογική ψευδαίσθηση και αποστερεί τον οργανισμό από τις δυνατότητες του.
Έτσι αρκετές φορές επιλέγουμε να ρισκάρουμε τις αρχικές εντυπώσεις ή ακόμη και την "αξιοπιστία" του σεμιναρίου ή του προγράμματος που αναλαμβάνουμε (και μάλιστα προτού καν ξεκινήσουν), προκειμένου να είμαστε κατ' ελάχιστον χρήσιμοι, αλλά και συνεπείς στην φιλοσοφία μας. Αμφισβητούμε την παραδοσιακή πρακτική του ειδήμονα - καθοδηγητή και προτείνουμε την προσέγγιση που ακολουθούν διεθνώς οι εξελισσόμενοι με την μάθηση οργανισμοί. Από το να τους τροφοδοτήσουμε με περίπλοκα διαγράμματα και manuals αντιλήψεων και συμεριφορών, κρίνουμε σημαντικότερο να τους διευκολύνουμε να στοχασθούν πάνω σε πράγματα που θεωρούσαν δεδομένα και να εμπλουτίσουν την οπτική τους. Τότε μόνο θα είναι σε θέση να κατανοήσουν τη χρήση των εργαλείων και τεχνικών της νέας διοικητικής επιστήμης, αλλά και να συνδημιουργήσουν νέους τρόπους εφαρμογής τους.